Bozkurt, her örgütten eskidir.

Dürüst başlayalım: el işareti ülkücü gençler arasında doğdu ve 1990'ların başında yaygınlaştı12. Bunu saklamaya gerek yok. Ama işaretin gösterdiği şey, yani kurt, Türk tarihinin kaynaklarında 6. yüzyıldan beri soyun ve yol göstericiliğin sembolüdür12.

Bir sembolün anlamı, onu kimin, nerede ve hangi niyetle kullandığına göre değişir. 2024 Avrupa Şampiyonası'nda Merih Demiral işareti bir gol sevinci olarak yaptı; aynı işaret tribünlerde de görüldü18. İşareti yapan birinin bir örgüt üyesi mi, yoksa yalnızca millî takımını destekleyen bir taraftar mı olduğu işaretin kendisinden anlaşılamaz. Tek bir anlam varsayan yasak, işareti başka bir anlamda kullanan herkesi de cezalandırır.

Zafer işaretini (V) düşünün. Uzun yıllar silahlı mücadele yürüten ve bugün hâlâ AB terör listesinde bulunan PKK'nın yanlılarının gösterilerinde, Öcalan resimli bayraklarla birlikte de görülür4849. Yine de kimse bu işareti yasaklamayı düşünmez, çünkü dünyada milyonlarca insan için barışı, zaferi ya da yalnızca bir fotoğraf pozunu anlatır. Bir sembolün kötüye kullanılması, onu herkes için yasaklamayı haklı çıkarmaz. Bozkurt için istediğimiz ölçü de tam olarak budur.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Vajnai kararındaki mantık tam olarak budur: birden fazla anlamı olan bir sembolün genel yasağı, yalnızca en tehlikeli anlamına bakılarak meşrulaştırılamaz29.

Türkiye'de 1970'lerin ikinci yarısında sağ ve sol gruplar arasındaki çatışmalarda binlerce kişi hayatını kaybetti. O dönemde ülkücü çevrelerden kişiler de ağır suçlara karıştı ve mahkemelerce mahkûm edildi. Bunu inkâr etmek, savunduğumuz davaya zarar verir.

Ancak hukuk devletinde suç ve ceza kişiseldir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, milyonlarca insanın ölümünden sorumlu rejimlerin sembolü olan kızıl yıldızın bile genel olarak yasaklanmasını ifade özgürlüğü ihlali saydı; çünkü sembolü taşıyan herkesi o rejimlerin suçlarıyla özdeşleştirmek mümkün değildir29.

Aynı ölçü bozkurt için de geçerlidir. Bugün işareti yapan bir gencin, kendisi doğmadan onlarca yıl önce işlenmiş bir suçla hiçbir ilişkisi yoktur.

Avusturya'nın Semboller Yasası, terör örgütleriyle birlikte çok farklı türden hareketlerin sembollerini aynı yasağa ekledi13. Bu bir yasama tekniğidir, bir eşitlik tespiti değildir.

Somut fark şudur: aynı yasadaki PKK, Avrupa Birliği'nin terör listesinde yer alır; IŞİD ve El Kaide de BM ve AB yaptırımları altındadır25. Avrupa Parlamentosu 2021'de Bozkurtların bu listeye eklenmesinin incelenmesini istedi; ancak bugüne kadar böyle bir listeleme yapılmadı37.

Bir milletin kuruluş efsanesine dayanan bir sembolü, sivilleri katleden örgütlerin işaretleriyle aynı maddeye yazmak hukuki bir zorunluluk değil, siyasi bir tercihtir. Bu tercihin bedelini Avusturya'da yaşayan ve hiçbir suça karışmamış Türk kökenli insanlar öder.

1 Kasım 2020'de Lyon yakınlarındaki Décines-Charpieu'de Ermeni toplumuna ait bir anıt, “Loups gris” ve “RTE” yazılarıyla boyandı30. Bir anıtın tahrip edilmesini savunmuyoruz: hiçbir topluluğun saygı duyduğu bir yere saldırı bizim davamızı temsil etmez.

Fakat kararın kendisine bakın: Fransa kayıtlı bir derneği değil, bir “groupement de fait”, yani fiilî bir grubu feshetti30. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Fransa'da bu adla bir oluşum bulunmadığını açıkladı31. Kapatılacak resmî bir yapı yoksa kararın asıl etkisi hukuki değil semboliktir: Türklerin ortak bir sembolünü bir suçla aynı başlığa yazmak.

Önemli bir ayrıntı: fesih kararı el işaretini yasaklamadı. Yani Fransız hukuku bile sembolün kendisi ile bir grubun eylemleri arasında ayrım yaptı. Biz de tam olarak bu ayrımı savunuyoruz.

Almanya Federal Meclisi'nin 2020 kararı ülkücü hareketi milliyetçilik ve ırkçılık başlığı altında ele aldı16. Irkçılığa karşı olmak bizim de ilkemizdir. Ama bir milletin dilini, tarihini ve sembollerini sevmek ırkçılık değildir; Avrupa'nın her ülkesinde bayraklar, armalar ve millî marşlar bu sevginin olağan ifadeleridir.

Avrupa'da doğup büyüyen milyonlarca Türk kökenli insan iki kimliği birlikte taşıyor43. Bu insanlara kökenlerinin bir sembolünü yasak listesinde göstermek aidiyeti güçlendirmez, dışlanmışlık duygusunu besler. Entegrasyon, insanlardan kökenlerinden utanmaları istenerek sağlanamaz.

Federal Anayasayı Koruma Teşkilatı (BfV), yıllık raporunda ülkücü hareketi yabancı kökenli aşırıcılık başlığı altında ele alıyor ve tahmini bir taraftar sayısı veriyor35. Bu sayı suç işlemiş kişilerin sayısı değildir; istihbaratın hareketle ilişkilendirdiği geniş bir çevrenin tahminidir.

Bir istihbarat raporunda yer almak yargı kararı değildir. Almanya'da bir derneğin yasaklanması için İçişleri Bakanlığı'nın somut gerekçelerle yasak kararı vermesi gerekir ve bu karar mahkemede denetlenir. Federal Meclis 2020'de bu seçeneğin incelenmesini istedi; bugüne kadar böyle bir yasak çıkmadı16.

2 Temmuz 2024'te Leipzig'de Avusturya'ya karşı attığı ikinci golden sonra işareti yapan Merih Demiral'a UEFA, 5 Temmuz'da iki maç men cezası verdi; Demiral çeyrek finali kaçırdı18. Gerekçeler arasında “spor müsabakalarını spor dışı nitelikte gösteriler için kullanmak” sayıldı. Ortada bir ceza mahkemesi kararı yok; Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın da hatırlattığı gibi işaret Almanya'da yasak bir simge değil38.

Karşılaştırın: 2018 Dünya Kupası'ndaki Sırbistan maçında Arnavut çift başlı kartal işaretini yapan İsviçreli futbolcular Granit Xhaka ve Xherdan Shaqiri'ye FIFA yalnızca para cezası verdi39. Bir millî kimlik işaretine bir turnuvada para cezası, başka bir turnuvada çeyrek finali kaçırtan men cezası verilmesi eşit muamele ilkesiyle bağdaşmaz.

Bu duyguyu küçümsemiyoruz. Bazı insanlar, aralarında Kürt ve Ermeni kökenli olanlar da var, bu işareti geçmişteki şiddetle ve tehditle özdeşleştiriyor. Fransa'nın 2020 kararnamesi de gerekçesini Lyon çevresindeki silahlı olaylara ve bu topluluklara yönelik düşmanlığa dayandırıyor30. Bu algının gerçek nedenleri var.

Bunu açıkça söylüyoruz: Bu işareti kullanarak birini tehdit eden, yıldıran, şiddete ya da teröre başvuran kim olursa olsun yargılanmalı ve cezalandırılmalıdır. Böyle birini savunmak bu sitenin işi değildir. İşaretin arkasına saklanan bir suç, işaretin kendisine de zarar verir.

Ama bir suçun cevabı, suçu işleyeni cezalandırmaktır; aynı sembolü kullanan herkesi yasak kapsamına almak değil. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne göre yıldırma olmadıkça kırgınlık, hatta öfke bir yasağı haklı çıkarmaz41; kamuoyundaki rahatsızlık da ifade özgürlüğünün sınırını tek başına çizemez29. Birkaç kişinin eylemini bir topluluğun sembolüne yüklemek bir genellemedir. Biz bu genellemeye karşıyız.

Aynı ilke iki yöne de işler. Bir Ermeni anıtının önünde ya da bir Kürt gösterisinin karşısında yapılan işaret, bir gol sevincindeki işaretle aynı anlamı taşımaz. AİHM de toplu katliamların anıldığı belirli yerlerde ve anma günlerinde kısıtlama yapılabileceğini kabul eder41. Bağlamı savunan biz, bu bağlamı da kabul ediyoruz. Avusturya Anayasa Mahkemesi'nin istediği de budur: her olayın kendi bağlamında incelenmesi24.